ಅನುವಾದಿತ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ. ಈ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಿಂದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮೂಲಕ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೈಟ್ ಮಾಲೀಕರು ಓದಿದ್ದಾರೆ. ತಪ್ಪುಗಳಿರಬಹುದು.
ವೈಷ್ಣವ (ವಾರಕರಿ)ಸುಮಾರು 1548ರಿಂದ 1609 (ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ; ಕೆಲವರು 1528ರಿಂದ 1599 ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ)
ಏಕನಾಥ
ಸಾರಾಂಶ
ಪೈಠಣದ ಅನಾಥ ಹುಡುಗ, ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿಯರಿಂದ ಬೆಳೆದವನು, ಶಿವ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿ ಗುರು ಜನಾರ್ದನರ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ದೇವಗಿರಿಗೆ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದತ್ತಾತ್ರೇಯನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ದೀರ್ಘ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಮದುವೆಯಾಗಲು ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ, ಹಸಿದವರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುತ್ತ, ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಓದುತ್ತ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವಮಾನವನ್ನೂ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸುತ್ತ ಜೀವನ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕಥೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಭಗವಂತನೇ ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋರಸ್ ಹಾಡುಗಾರನಾಗಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಹೊರುವವನಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿಯೊಳಗೆ ನಡೆದು ಹೋಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ದಿನಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಜಸ್ಟಿನ್ ಇ. ಅಬಾಟ್ ಅವರ ಭಕ್ತಲೀಲಾಮೃತದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಮಹೀಪತಿಯ ಏಕನಾಥ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದ ಕಥೆ.
ಪೈಠಣದ ಮಗು
ಪೈಠಣ, ಗ್ರಂಥ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಗೋದಾವರಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ದೂರದ ರಾಜನಿಂದ ಪಾಂಡುರಂಗನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದ ಮಹಾನ್ ಭಾನುದಾಸನಿಗೆ ಚಕ್ರಪಾಣಿ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು. ಚಕ್ರಪಾಣಿಯ ಮಗ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ, ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣನ ಹೆಂಡತಿಯ ಹೆಸರು ರುಕ್ಮಿಣಿ. ಅವರಿಗೆ ಏಕನಾಥ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನನ್ನು ಮಹೀಪತಿ ಕಲಿಯುಗಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಬಂದ ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಅವನು ಇನ್ನೂ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವನ ತಂದೆತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ತೀರಿಕೊಂಡರು; ಅಜ್ಜ ಚಕ್ರಪಾಣಿ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಿ ಅವನನ್ನು ಸಾಕಿದರು. ಹುಡುಗ ಇತರರಂತಲ್ಲ ಎಂದು ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿ ಕೂಡಲೇ ಕಂಡರು. ಅವನಿಗೆ ಆಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಗೋಲಿಗಳನ್ನು ದೇವರುಗಳಂತೆ ಜೋಡಿಸಿ ಹೂ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ಕೋಲಿಗೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಚೂರು ಕಟ್ಟಿ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ತಾನು ಪಂಢರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದನು. ಹರಿದಾಸರು ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಾಗ ಅವನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿ, ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ಅಜ್ಜ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ, ತನ್ನ ತಂದೆ ಭಾನುದಾಸ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವರ ಕೇಳಿದ್ದ, ಈ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ತಾನು ಹುಟ್ಟಬೇಕು ಎಂದು, ಮತ್ತು ಭಗವಂತ ಅದನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. "ಏಕನಾಥನಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದು ನಿಜವಾಗಿ ಅವನೇ ಎಂದು ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ," ಎಂದನು.
ಆರನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಉಪನಯನವಾಯಿತು. ಕುಟುಂಬದ ಗುರು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಯಮವನ್ನೂ ಪಾಲಿಸಿದನು; ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಊಟ ಮಾಡುವಾಗ ಒಂದು ಮಾತೂ ಆಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪವಿತ್ರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವುದು ಅವನಿಗೆ ಶ್ರಮವೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಜ್ಜ ಅವನಿಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹ ಕಲಿಸಿದನು. ಜನ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾದರು. ಅವನು ಹಾಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರವಚನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದನು; ಯಾವುದೇ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳಿದರೂ ಎಂದೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಪಂಡಿತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ಮನುಷ್ಯ ಮೂಕನಾದನು. "ಸಾಗರವನ್ನು ಕಾಣುವವರೆಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಕೊಳವೂ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ," ಎಂದನು ಪಂಡಿತ. "ನನ್ನ ವಿದ್ಯೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ. ನಿನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬೇರೆಯ ಬಗೆಯವು."
ತಾನು ಯಾರನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಕೇಳಿದಾಗ, ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಗುರುವಿನ, ಸದ್ಗುರುವಿನ, ಆತ್ಮೀಯತೆ ಬೇಕು, ಅವನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಜನ್ಮಮರಣದ ಪಾಶಗಳು ಕಡಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪಂಡಿತ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಆ ಮಾತುಗಳು ಏಕನಾಥನ ಹೃದಯವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದವು. ಆ ದಿನದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬೇರೇನೂ ಯೋಚನೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸದ್ಗುರು ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ಕಾಣಬಹುದಾದ, ಸೇವೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು ಎಂದು ತನಗೆ ತಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡನು.
ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ
ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಅವನು ಒಬ್ಬನೇ ಶಿವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಹೃದಯದ ಹಂಬಲದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಒಂದು ಧ್ವನಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿತು: "ದೇವಗಿರಿಯ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನ ಶಿಷ್ಯ ಜನಾರ್ದನಪಂತ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಣು."
ಏಕನಾಥ ತನ್ನ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿಗೆ ಹೇಳದೆ ಕೂಡಲೇ ಹೊರಟನು. ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಹುಡುಕುವ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ದೇವಗಿರಿಗೆ ಐದು ಯೋಜನ ನಡೆದನು. ಗುರುವಿನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ಅವನನ್ನು ತಡೆದು, ತನ್ನನ್ನು ಶಿಷ್ಯ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಬ್ಬ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದನು. "ಅವನ ಹೆಸರು ಏಕೋಬಾ." ಆ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಶುಭ ಶಕುನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದ ಜನಾರ್ದನ ಆತುರದಿಂದ ಬಂದು, ಯುವಕನನ್ನು ಕಂಡು, ಕಣ್ಣೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಏಕನಾಥ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು, "ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಬಿಡಿ; ನನಗೆ ಹೆದರಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಕೊಡಿ. ಆಸೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಆರು ಶತ್ರುಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ." ಜನಾರ್ದನ ಅವನನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಜೀವನ ಈಗ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದನು.
ಏಕನಾಥ ಸಣ್ಣ ದೊಡ್ಡ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಬೆಳಗಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಎದ್ದು ದೇವರ ನಾಮ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು, ತನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಮನೆ ಗುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜುತ್ತಿದ್ದನು, ಗುರುವಿಗೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದ ಮಣೆ ತರುತ್ತಿದ್ದನು, ಮಣ್ಣು, ಹಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿನೀರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಅವರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಪೂಜೆಗೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನೂ ದೀಪಗಳನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಹಾಸಿಗೆ ಹಾಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಮನೆಯ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಒಂದೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಜನಾರ್ದನ ತನ್ನ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿದ್ದನ್ನು, ಅದೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ, ಸೋಮಾರಿಯಾಗಬಾರದೆಂದು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದನು. ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸೇವಕರಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಏಕನಾಥ ತನ್ನನ್ನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಸೇವಕ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ತಿಂಗಳುಗಳು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು, ಅವನು ಎಂದೂ ದಣಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಒಮ್ಮೆ ಜನಾರ್ದನ ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದನು; ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿ ಪೈಠಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ತಾನು ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು. "ಗುರುವಿನ ಸೇವೆಗಿಂತ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ," ಎಂದನು.
ಸೇನಾಪತಿಯಲ್ಲದವನು
ಜನಾರ್ದನ ದೇವಗಿರಿಯ ರಾಜನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಒಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಅವನು ಸ್ನಾನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮುಗಿಸಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಗೂಢಚಾರರು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ರಾಜ ಹೆದರಿದನು; ಗದಾಧಾರಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಕರೆತರಲು ಜನಾರ್ದನನ ಮನೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಗುರುವನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸಲು ಯಾರಿಗೂ ಧೈರ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಏಕನಾಥ ಜನಾರ್ದನನ ರೂಪ ತಾಳಿದನು. ಅವನ ಹೊರತು ಯಾರಿಗೂ ಅದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಕಠಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ರಾಜನ ಸಭೆಗೆ ಹೋದನು. "ನಿಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದ ಬಲದಿಂದ ನಾನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು. ಅವನು ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು, ನಗಾರಿ ಬಾರಿಸಲಾಯಿತು, ಸಣ್ಣ ಸೈನ್ಯ ಹೊರಟಿತು. ಶತ್ರುವಿಗೆ ಅದು ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಬಾಣಗಳು ಹಾರಿದವು, ಖಡ್ಗಗಳು ಘರ್ಷಿಸಿದವು, ಧೂಳಿನ ಮೋಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆ ಕಾಳಗ ನಡೆಯಿತು. ಅನಂತರ ದಾಳಿಕೋರರು ಒಡೆದು ಓಡಿದರು. ಅವರು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಕನಿಕರವಾಯಿತು; ಕಠೋರತೆಯ ಬದಲು ಅವನನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ರಾಜನಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ತನ್ನ ರೂಪ ತಾಳಿ, ಸೇವೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು.
ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ಜನಾರ್ದನ ತನ್ನ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿ, ಊಟ ಮಾಡಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ನಿದ್ರಿಸಿ, ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ರಾಜ ಎದ್ದು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. "ಇಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯ ಬಂದಿತ್ತು," ಎಂದನು, "ನೀವು ಸಣ್ಣ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಓಡಿಸಿದಿರಿ." ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಅವನ ವಿಜಯವನ್ನು ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಜನಾರ್ದನ ಗೊಂದಲದಿಂದ, ತಾನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದೆ ಎಂದು ತನಗೆ ತಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ಆಮೇಲೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ಏಕನಾಥನ ಸೇವೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು, ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇವಕನಲ್ಲ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು.
ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ
ಶುಕ್ರವಾರಗಳಂದು ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಯಾರೂ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂದು ರಾಜ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದನು. ಆ ದಿನ ಅವನು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸಾವಿರ ಮಣ್ಣಿನ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಶುಕ್ರವಾರ ಅವನು ಏಕನಾಥನನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನವಾಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನು. "ಅವನು ಯಾವುದೇ ವಿಚಿತ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರಬಹುದು," ಎಂದನು. "ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹ ಬರಬಾರದು."
ಜನಾರ್ದನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, ಚರ್ಮದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ರಕ್ತ ಹರಿದಂತೆ ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಪಮಾಲೆಯ, ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕಾಮಧೇನುವೇ ಆಗಿದ್ದ ಹೆಣ್ಣು ನಾಯಿಯ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಫಕೀರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಜನಾರ್ದನ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಅವನಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಬಟ್ಟಲು ಕೊಟ್ಟು ನಾಯಿಯ ಹಾಲು ಹಿಂಡಲು ಹೇಳಿದನು. ಜನಾರ್ದನ ಹಿಂಡಿದನು; ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಹಳಸಿದ ರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಾಲಿಗೆ ಪುಡಿಮಾಡಿ ಹಾಕಿದನು; ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ದಿವ್ಯ ಆಹಾರವಾಗಿತ್ತು; ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಬಟ್ಟಲಿನಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉಂಡರು. ಅನಂತರ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲು ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: ಇದು ಗುರುವಿನ ಎಂಜಲು; ಅದೇ ಗಂಗೆ. ಅವನು ಬಟ್ಟಲಿನಿಂದ ಕುಡಿದನು.
ಮುಸ್ಲಿಂ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸದ ತನ್ನ ಸೇವಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಜನಾರ್ದನ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಏಕನಾಥನನ್ನು ಹುಡುಗ ಎಂದು ಕರೆಯಬಾರದು ಎಂದು ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಹೇಳಿದನು. ಅವನು ಲೋಕವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಲು ಬಂದ ವಿಠ್ಠಲನೇ. ಜನ ಅವನ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಕ್ತಿಯತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಭಾಗವತಕ್ಕೆ ಮರಾಠಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನೂ ಮರಾಠಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನೂ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರಿರುವವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಾಯಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಮಧೇನುವಾಯಿತು; ಅವನು ತನ್ನ ಆರು ಕೈಗಳ ಸ್ವರೂಪ ತಾಳಿದನು. ಏಕನಾಥನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮರೆಯಾದನು.
ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ ಜನಾರ್ದನ ಏಕನಾಥನಿಗೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ ವಟವಟ ಮಾತನಾಡುವವನ ಬಡಬಡಿಕೆ ಎಂದು ಕಲಿಸಿದನು. "ನಿನಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿದೆ," ಎಂದನು. "ಆದರೆ ರೂಪವಿರುವ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಡ."
ಸುಲಭ ಪರ್ವತ
ಜನಾರ್ದನ ಅವನನ್ನು ದೇವಗಿರಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಸುಲಭ ಎಂಬ ಶಾಂತ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವಂತೆ. "ಏನಾದರೂ ವಿಚಿತ್ರ ಕಂಡರೆ ಬಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು." ಏಕನಾಥ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖನಾಗಿ ಕುಳಿತು ಭಗವಂತನ ರೂಪವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡನು. ದೇಹದ ಅರಿವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಪ ಅವನನ್ನು ಕಚ್ಚಲು ಬಂತು; ಆದರೆ ಅದು ಅವನ ಸುತ್ತ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿದಾಗ ಅದರ ದುಷ್ಟತನ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಅದು ಬಾಲದ ತುದಿಯನ್ನು ಅವನ ನಾಭಿಯ ಮೇಲೂ ಹೆಡೆಯನ್ನು ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೂ ಇಟ್ಟು ಬಿಸಿಲು ಚಳಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿತು.
ಪರ್ವತದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರೈತ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಪ್ರತಿದಿನ ಅವರು ಏಕನಾಥನಿಗಾಗಿ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಎದ್ದ ಹೆಂಡತಿ ಬೆಳಗಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಬೇಗನೆ ಹೊರಟಳು. ರೈತ ಬಟ್ಟಲು ಹಿಡಿದು ಹತ್ತಿ, ಕದಲದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಏಕನಾಥನ ಸುತ್ತ ಸರ್ಪ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಸಂತ ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಂಢರಿಯ ಒಡೆಯನನ್ನು ಕೂಗಿದನು. ಆ ಸದ್ದಿಗೆ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಯಿತು, ಸರ್ಪ ಜಾರಿಹೋಯಿತು.
ಏಕನಾಥ ತನ್ನದೇ ಒಂದು ಪದ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು: ಮೃತ್ಯು ಕಚ್ಚಲು ಬಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕರುಣಾಮಯಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನಂತರ ಅವನು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದನು; ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳ, ಕಪ್ಪು ಮೈಬಣ್ಣದ, ಮೊಸಳೆ ಕರ್ಣಕುಂಡಲ ಮತ್ತು ರತ್ನಹಾರ ಧರಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು. ಏಕನಾಥ ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದನು, ಭಗವಂತ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ರೈತ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡನು; ತಾನು ಅಜ್ಞಾನಿ, ಕೆಳಜಾತಿಯವನಾದರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಕಂಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಏಕನಾಥ ಅವನು ತಂದಿದ್ದ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದು, ಒಂದು ನೋಟದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಜನಾರ್ದನನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಏಕನಾಥ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. "ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗದ್ದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ," ಎಂದನು.
ಚಂದ್ರಭಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥ
ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ಜನಾರ್ದನ ತಾನು ಗೋದಾವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಾಶಿಕ್, ಪಂಚವಟಿ ಮತ್ತು ತ್ರ್ಯಂಬಕವನ್ನು ನೋಡಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದನು. ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಡುಗೆಯವನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಹೊರಟು, ಸ್ಥಳ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲೆಲ್ಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದರು. ದಾರಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬವಿದ್ದರೂ ಆಸೆಗಳಿಲ್ಲದ, ಚಂದ್ರಭಟ್ಟ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸ ವೈಷ್ಣವ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. ಆ ರಾತ್ರಿ, ಊಟದ ನಂತರ, ಅವನು ಚತುಃಶ್ಲೋಕೀ ಭಾಗವತ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ತೆರೆದು, ಹರಿ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವನ ಧ್ವನಿ ಕಟ್ಟಿಹೋಯಿತು, ಮೂವರೂ ಅತ್ತರು. "ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದಂತೆ ಇತ್ತು," ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಮಹೀಪತಿ, "ಅಥವಾ ಮೂರು ನದಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದಾಗಿ ಹರಿದಂತೆ." ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕೆಂದೂ, ಅನಂತರ ತಾನೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬರಲು ಬಿಡಬೇಕೆಂದೂ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. "ನಾವು ಬಯಸುವುದು ಅದೇ," ಎಂದನು ಜನಾರ್ದನ.
ಪಂಚವಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಮಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು; ಜನಾರ್ದನ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನ ಆಶೀರ್ವಾದವಿದೆ. ಚಂದ್ರಭಟ್ಟ ಚತುಃಶ್ಲೋಕೀ ಭಾಗವತವನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆ." ಏಕನಾಥ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು, ಅನಂತರ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆದನು; ಅವನು ಅದನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದಿದಾಗ ಚಂದ್ರಭಟ್ಟ, ಜನಾರ್ದನ ಮತ್ತು ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅದು ಅವನ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥ. ಭಾಗವತದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸ್ಕಂಧಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿ ಎಂದು ಜನಾರ್ದನ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಕೃಷ್ಣ ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದನು.
ಅವರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ದೇವಗಿರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು; ಚಂದ್ರಭಟ್ಟ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದನು. ಹೆಂಡತಿ, ಮಗ, ಮನೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಅವನಿಗೆ ಜನಾರ್ದನ ಮತ್ತು ಏಕನಾಥರ ಸಹವಾಸವನ್ನು ಬಿಡಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ಅವನು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಅರಿವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜನಾರ್ದನನಾಗಿ ಕಂಡನು; ಜನ ಅವನನ್ನು ಚಾಂದ ಬೋಧಲಾ ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು. ಅನಂತರ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹೂಳಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದನು. ಜನಾರ್ದನ ಅದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು; ಮುಸ್ಲಿಮರಿಂದ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಅವರು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಗೋರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದರು; ಹೀಗೆ ಹಿಂದೂಗಳೂ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ದೇವಗಿರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ.
ದೀರ್ಘ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ
ಏಕನಾಥ ಇಡೀ ದೇಶದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಜನಾರ್ದನ ಅನಂತರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. "ಬದರೀನಾಥದವರೆಗೆ ಹೋಗು," ಎಂದನು. "ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಾನಸ ಸರೋವರವನ್ನೂ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರವನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಅನಂತರ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗು. ಹೋದಲ್ಲೆಲ್ಲ ದೇವರಿಗೆ ಸೇರಿದುದಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸು. ನಿನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣನೇ ಒದಗಿಸುತ್ತಾನೆ." ಸಂತರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ಏಕನಾಥ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು, ಗುರುವಿನ ದರ್ಶನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ದುಃಖಿತನಾದನು. ಜನಾರ್ದನ ಅವನನ್ನು ಊರ ಹೊರಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಏಕನಾಥ ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ತಲೆ ಇಟ್ಟು ಅತ್ತನು; ಜನಾರ್ದನ, "ನಾನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಬೇರೆಯಾಗಿಲ್ಲ," ಎಂದನು. ತನ್ನದೇ ರುಮಾಲನ್ನು ಏಕನಾಥನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟನು. ಏಕನಾಥ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಮತ್ತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತ ನಡೆದುಹೋದನು.
ಅವನು ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅವನ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಏಕನಾಥನನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಕಂಡರೇ ಎಂದು ಮನೆಮನೆಗೆ ಕೇಳಿದರು. ಕಾಗೆಗಳನ್ನೂ ಗಿಳಿಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿದರು; ನದಿಗೆ ನಡೆದು ಹೋಗಿ, ಅವನನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದೆಯಾ ಎಂದು ಗೋದಾವರಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ತಂದೆತಾಯಿಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಬಡತನ ಬಂತು, ಈಗ ಅವನು ಓಡಿಹೋದ ಮೇಲೆ ಮುದುಕರಿಗೆ ನೀರು ಕೊಡುವವರು ಯಾರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜನ ಹೇಳಿದರು. ಹುಡುಗನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸ ಪುರಾಣಿಕನೇ ಅವನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆ ಮನುಷ್ಯ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಅವನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಅವರು ಬೆದರಿಸಿದರು. ಪುರಾಣಿಕ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು, ಅನಂತರ ತಾನೇ ದೇವಗಿರಿಗೆ ಹೋದನು. ಏಕನಾಥ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಈಗ ತನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಜನಾರ್ದನ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿಗೆ ತನ್ನ ಕೈಬರಹದ ಪತ್ರ ಬರೆದನು. ಅವರು ದೇವಗಿರಿಗೆ ಹೋದರು, ಜನಾರ್ದನ ಅವರನ್ನು ದಯೆಯಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. "ನಿಮಗೆ ಅವನು ಬರೀ ಮಗುವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಾನೆ," ಎಂದನು, "ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಂಡುರಂಗ." ಅವರನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಕೊಡಲು ಎರಡನೆಯ ಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಪೈಠಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದರೆ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು.
ಏಕನಾಥ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಪೂರ್ಣಾ, ತಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ನರ್ಮದಾ ನದಿಗಳನ್ನೂ ಅವಂತಿಯ ಮಹಾ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಕಂಡನು. ಮಥುರಾ, ಗೋಕುಲ ಮತ್ತು ವೃಂದಾವನಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ನಾಮವನ್ನು ಹಾಡುವ ಪ್ರೇಮಮಯ ವೈಷ್ಣವರಿಂದ ಆನಂದಿತನಾದನು. ಕಾಶಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಗಯಾದಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲಿ ಭಾಗೀರಥಿಯ ಕಮರಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಜೋಲಿಯಲ್ಲಿ ದಾಟಿದನು. ಬದರೀನಾಥದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿ, ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿದ್ದು, ನರಸೀ ಮೆಹ್ತಾ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಜುನಾಗಢದ ಮೂಲಕ ಹಾದು, ಮನೆಗೆ ಬಂದನು.
ಮತ್ತೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ
ಅವನು ಪೈಠಣ ತಲುಪಿ, ಗೋದಾವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿಂಪಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಯಾರೂ ಗುರುತಿಸಬಾರದೆಂದು ಅಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡನು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಊರೊಳಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿ ಅವನನ್ನು ಕಂಡರು. "ನೀನು ಮಗುವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಹಳ ಕಾಲವಾಯಿತು," ಎಂದರು. "ನೀನು ಬೆಳೆದಿದ್ದೀಯೆ. ಬಾಪಾ, ನೀನು ಇಷ್ಟು ಕಠಿಣ ಹೃದಯದವನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?" ಏಕನಾಥ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ತಾನು ಗುರುತು ಹೇಳಿದರೆ ಅವರು ತನ್ನನ್ನು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವರು ಜನಾರ್ದನನ ಪತ್ರ ತೆಗೆದು ಅವನಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರು; ಅವನು ಅದಕ್ಕೆ ಹಣೆ ಬಾಗಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಎದ್ದೇಳಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಮೂರು ದಿನ ಅವನು ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಊರಿನವರು ಅವನಿಗಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಮಾಡು ಕಟ್ಟಿದರು; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಾಡಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಜನ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಲು ಸೇರಿದರು; ಯಾವ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಅವನು ಭಗವಂತನ ಸ್ತುತಿಯ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದನು.
ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಅವನಿಗೆ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಭಗವಾನ್ ಪಾಂಡುರಂಗನಿಗೆ ಚಿಂತೆಯಾಯಿತು. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪ ತಾಳಿ, ತಾಳ ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೂ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಅವನು ಯಾರೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಏಕನಾಥನ ಮಾತುಗಳು ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅವು ಬದಲಾದವು. ಶ್ರೀಮಂತ ನಾಗರಿಕರು ಅವನಿಗೆ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅಂಗಳ ಕೊಟ್ಟರು; ಅವನ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿ ತಮ್ಮ ಮನೆದೇವರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಬಂದರು. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಅವನು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಅವನು ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವ ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಕೆಲವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದೇವಗಿರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು; ಮಗನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ತಂದೆ ಸಂತೋಷಪಡುವಂತೆ ಅವನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ತನ್ನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು. ಏಕನಾಥನ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ತ್ರಿಶೂಲ ಹಿಡಿದು ದ್ವಾರಪಾಲಕನಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಹೇಳಿದನು, "ಏಕನಾಥ ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಂಡುರಂಗ. ಅವನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ." ಏಕನಾಥ ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನೀರು ಕುಡಿದನು; ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನ ಮನೆ ಔತಣ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಕೋರಸ್ ನಾಯಕ ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ ನರ್ತಿಸಿದನು, ಏಕನಾಥನ ತುಟಿಗಳಿಂದ ಬಿದ್ದ ಪ್ರತಿ ಸಾಲನ್ನೂ ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಯಾರು ಎಂದು ಜನಾರ್ದನ ಕೇಳಿದನು. "ಈ ದೇಹದ ಹೆಸರು ವಿಠೋಬ," ಎಂದನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. "ನನಗೆ ಮನೆಯಿಲ್ಲ. ನಾನು ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸುವುದರಲ್ಲಷ್ಟೇ ಪರಿಣತ; ಒಂದು ತುತ್ತು ಅನ್ನದ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ." ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಅವನು ಯಾರೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಮದುವೆ
ಅವನು ಹೊರಡುವುದರಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿ ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದರು. "ಭಾನುದಾಸನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಏಕನಾಥ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ," ಎಂದರು. "ಅವನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮದುವೆಯಾಗುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ನಮಗೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ." ಜನಾರ್ದನ ಏಕನಾಥನನ್ನು ಕರೆದನು. "ವಧು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸು," ಎಂದನು. "ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ ಅತ್ಯಂತ ಉದಾತ್ತ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೀನು ಹಸಿದವರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಬಹುದು, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬಹುದು, ಅವನ ಸ್ತುತಿ ಹಾಡಬಹುದು." ಏಕನಾಥ, "ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಆಗುತ್ತದೆ," ಎಂದನು.
ಒಂದು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗಳಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಯಾವ ಜಾತಕವೂ ಅವಳದಕ್ಕೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಭಗವಂತ ಅವನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. "ಪೈಠಣದಲ್ಲಿ ಏಕನಾಥ ಎಂಬ ವೈಷ್ಣವ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು." ಅವನು ಹೋದನು; ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮೂವತ್ತಾರು, ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದು ಕಂಡರು. ವಿಜಾಪುರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಹೋಯಿತು; ಭಕ್ತ ವೈಷ್ಣವ, ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಯ ಮಗ ಉದ್ಧವ ಬಂದು ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಹೊಣೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮದುವೆ ಎಲ್ಲ ಸರಿಯಾದ ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಐದು ದಿನ ನಡೆಯಿತು. ಅನಂತರ ವಧುವಿನ ತಂದೆ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು, ಅತಿಥಿಗಳು ಹೊರಟರು. ಉದ್ಧವ ಮಾತ್ರ ಏಕನಾಥನ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಉಳಿದನು, ಅಂದಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎಂದೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.
ವಧುವಿನ ಹೆಸರು ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿ. ಅವಳು ಚಿಕ್ಕವಳಾದರೂ ತನ್ನ ಮನೆಗೆಲಸ ಬಲ್ಲವಳಾಗಿದ್ದಳು; ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿ, ಜನಾರ್ದನ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳ ಹಂಬಲವನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರು. ಹೊಸ ಮನೆ ತನಗೆ ಬಂದದ್ದರಲ್ಲೇ ಬದುಕಿತು, ಬಂದದ್ದು ಹೇರಳವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಹಸಿದವರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ದಿನದ ಎರಡನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಏಕನಾಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದನು, ಮೂರನೆಯದರಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದನು, ರಾತ್ರಿ ಕೀರ್ತನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜಿಯ ಜೀವನ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂತು; ಏಕನಾಥ ತನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದನು. ಅಪರಿಚಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತನ್ನ ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು.
ಆಮೇಲೆ ದೇವಗಿರಿಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಬಂದು ಜನಾರ್ದನ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ತಂದನು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ದುಃಖವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಗುರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದನು. ಆದರೆ ತಿಂಗಳ ಆರನೆಯ ದಿನವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸಿದ್ಧತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸುವಂತೆ ಅವನು ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಜನಾರ್ದನನ ಜನ್ಮದಿನ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಅವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನ, ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ಕೊಟ್ಟ ದಿನ, ಮತ್ತು ಅವನು ತೀರಿಕೊಂಡ ದಿನ. ಔತಣದ ಖರ್ಚಿಗಾಗಿ ಉದ್ಧವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಿಂದ ಏಳುನೂರು ರೂಪಾಯಿ ಸಾಲ ಪಡೆದನು, ಇಡೀ ಊರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಡೋಲು ಮತ್ತು ಧ್ವಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೋದಾವರಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಯಿತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಏಕನಾಥನೇ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದನು. ಸಂಜೆ ಅವನು ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಿದನು. ಏಳನೆಯ ಮತ್ತು ಎಂಟನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಸವಗಳಾದವು.
ಸಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ
ಚೀಟಿಯ ಗಡುವು ಬಂದಾಗ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಹಣ ಕೇಳಿದನು. ಹಣ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಉದ್ಧವ ಹೇಳಿದನು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಏಕನಾಥನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು, ತನಗೆ ಹಣ ಸಿಗುವ ಮೊದಲು ಏಕನಾಥ ಊಟ ಮಾಡಿದರೆ ತಾನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮುರಿಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆಣೆ ಹಾಕಿದನು. ಏಕನಾಥ ಎಂದಿನಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಿದನು, ಆದರೆ ತಾನು ಊಟ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಉದ್ಧವ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿಯೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿದನು, ರಾತ್ರಿಯ ಒಂದು ಜಾವ ಕಳೆಯಿತು, ಹಣ ಬರಲಿಲ್ಲ.
ತನ್ನ ಭಕ್ತ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪಂಢರೀನಾಥ ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಉದ್ಧವನ ರೂಪ ತಾಳಿ ರಾತ್ರಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. "ಚೀಟಿ ತಾ," ಎಂದನು, "ಬಡ್ಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಣ ಎಣಿಸು." ರಾತ್ರಿಯಾಗಿದೆ, ಲೆಕ್ಕದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬಾ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹೇಳಿದನು. "ನೀನು ಇಷ್ಟು ತಾಳ್ಮೆಯವನಾದರೆ, ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಏಕೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಕಟ್ಟು ಹಾಕಿದೆ?" ಎಂದನು ಭಗವಂತ. "ಅವನ ಉಪವಾಸದ ಯೋಚನೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸುಸ್ತಾಗಿದೆ." ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಮೊತ್ತವನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಾಣ್ಯದ ಮೇಲೂ ಒಂದೇ ಮುದ್ರೆಯಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು. ಚೀಟಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು; ಬಂದವನು ಅದನ್ನು ಹರಿದನು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಲೆಕ್ಕದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು. ಅವನಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ತಾನು ಏಕನಾಥನನ್ನು ಉಪವಾಸ ಕೂರಿಸಿ, ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತಾನೇ ಊಟ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು.
ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಅವನು ಏಕನಾಥನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. "ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದೆ." ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿಯಮ: ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಬಾಕಿ ತೀರಿಸುವವರೆಗೆ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು. ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಉದ್ಧವ ನಿನ್ನೆಯೇ ತನಗೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಏಕನಾಥ ಏಕೆ ಉಪವಾಸವಿದ್ದ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. "ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬಾರದು," ಎಂದನು ಉದ್ಧವ; ಹುಡುಕಿ, ಲೆಕ್ಕದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹರಿದ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು. "ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿ ಧನ್ಯ," ಎಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. "ಏಕನಾಥನೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಲಕ ನೀವು ಭಗವಂತನನ್ನೇ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡಿ." ಅನಂತರ ಏಕನಾಥ ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಧವನೊಂದಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿದನು.
ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸಿದವನು
ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಕಳೆದವು. ಪವಿತ್ರ ನಗರ ಪಂಢರಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೈಷ್ಣವ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಕಾಣಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಭಗವಂತ ಅವನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು: "ನಾನು ಪೈಠಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದೇನೆ. ಏಕನಾಥ ನನ್ನ ಸ್ತುತಿಯ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗಿದ್ದಾನೆ. ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪ ತಾಳಿ ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತೇನೆ. ಲೋಕ ನನ್ನನ್ನು ವಿಠೋಬ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕನಾಥನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು, ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವೆ." ಆ ಮನುಷ್ಯ ಪೈಠಣಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಠೋಬನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಓಡಿದನು; ಭಗವಂತ ಕಿರೀಟ, ಕರ್ಣಕುಂಡಲ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳ ರೂಪ ತಾಳಿದನು. ವೈಷ್ಣವನೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಬಂದವರೂ ಅದನ್ನು ಕಂಡರು; ಅನಂತರ ಅದು ಮರೆಯಾಯಿತು. ಅವರು ಏಕನಾಥನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು: "ಪಾಂಡುರಂಗನೇ ನಿಮ್ಮ ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ." ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾದಾಗ ಅವನು ಬೆರಗಾಗಿ, "ಲೋಕದ ಜೀವನನೇ ನನಗಾಗಿ ದಣಿದಿದ್ದಾನೆ," ಎಂದನು.
ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ, ಉದ್ಧವ ಭಾಗವತ ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಏಕನಾಥ ಅದನ್ನು ಓದಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾಗ, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏಕನಾಥನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. "ನನ್ನ ಹೆಸರು ಕೇಶವ," ಎಂದನು. "ನಾನು ಒಬ್ಬಂಟಿ, ಲೋಕದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರಕ್ತ. ನಿಮ್ಮ ತುಟಿಗಳಿಂದ ಭಾಗವತ ಕೇಳಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ನನಗೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟರೆ ಸದಾ ಇಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ." ತನಗೂ ಅದೇ ಬೇಕು ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು. ಹಲವು ವರ್ಷ ಕೇಶವ ಅವನ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತು ಕೇಳಿದನು. ಒಂದು ಪದ ಪೂರ್ತಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಸಂದೇಹ ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದನು, ಏಕನಾಥ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. "ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ," ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಯೋಚಿಸಿದನು. "ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪ ತಾಳಿ ನನ್ನ ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸಿದನು. ಈಗ ಕೇಶವನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿರುವವನೂ ಅವನೇ, ಯಾರಿಗೂ ಅವನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ."
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಸೂಯೆ
ಕೇಳಲು ಬಂದ ಜನ ವೈಷ್ಣವರಾದರು, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಊರಿನ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಇದು ಸಂತೋಷ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ತಮಗೆ ಹಣ ತರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಏಕನಾಥ ಜನರನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮತಮ್ಮೊಳಗೆ ದೂರಿದರು. ಅವನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಓದುತ್ತಿದ್ದನು; ಶ್ರೀಧರನ ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯ ಮರಾಠಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿದ್ದನು. ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯರೂ ಅವನ ಕೀರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ನುಸುಳಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಏಕನಾಥ ಬೇಸರ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೊಗಳಲಿ ಅವಮಾನಿಸಲಿ, ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಅವನು ಜನಾರ್ದನನನ್ನೇ ಕಂಡನು. ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರೆ ಕೇಳಿದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಊರಿಗೆ ಅತಿಥಿಗಳು ಬಂದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅವನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದ್ದ ಅದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಹಸಿದವರನ್ನು ಅವನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಒಂದು ವಾರ ಹಗಲೂ ರಾತ್ರಿ ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು, ಊರಿನಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಉರುವಲು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ತಡರಾತ್ರಿ ನಾಲ್ವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಸಿದು ಬಂದರು; ಊರಿನವರು ಅವರನ್ನು ಏಕನಾಥನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಉರುವಲು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿ ಹೇಳಿದಳು. "ಈ ಮನೆಗೆ ಮರದ ಪಕ್ಕೆಗಳಿವೆ," ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿ, ಕೆಲವು ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉದ್ಧವ ಹೇಳಿದಾಗ, ಏಕನಾಥ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಂಚದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹರಿದು, ಹುಲ್ಲಿನ ಬಣವೆಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮುರಿದನು. ಸ್ನಾನದ ನೀರು ಕಾಯಿಸಿ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡಿದನು, ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸಿದಳು.
ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ದಿನದಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಔತಣಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಹಾರ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸ್ನಾನದಿಂದ ತಡವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಚರ್ಮದ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜಪಮಾಲೆಗಳ ಗಡ್ಡದ ಮೂವರು ಫಕೀರರು ತಾವು ಹಸಿದಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಬಂದರು. ಅವರು ಅವನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರು. ಅವನು ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಿ, ಅವರ ಪಕ್ಕ ಕುಳಿತು, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ತೋರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಫಕೀರ ವೇಷ ತಾಳಿ, ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೇಳುವಂತೆ ತೇಗುತ್ತ, ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಏಕನಾಥನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತ ಹೊರನಡೆದರು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೆರಳಿದರು. ಪಿತೃವಿಧಿಗೆ ಮೊದಲು ಅವನು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದರು. ಅವರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖರು ಅವನ ಮನೆಗೆ ಬಂದರು. ಏಕನಾಥ ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತಾಜಾ ನೀರು ತಂದಿದೆ, ಎರಡನೆಯ ಅಡುಗೆಯೂ ಆಗಿದೆ, ವಿಧಿ ನಡೆಸಿಕೊಡಿ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಅವರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. "ನಿನ್ನ ಪಿತೃಗಳು ಇಳಿದು ಬಂದು ಉಂಡರೆ ನಾವು ನಂಬುತ್ತೇವೆ," ಎಂದು ಹೇಳಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಆಸನಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ಏಕನಾಥ "ಬನ್ನಿ" ಎಂದನು; ಅವನ ಪಿತೃಗಳು ವೈಭವದಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದರು, ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜನಿವಾರ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರಗಳೊಂದಿಗೆ, ವೇದ ಪಠಿಸುತ್ತ ಆಸನಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಮುಖ ಹುದುಗಿಸಿ ಕುಳಿತರು. ಆಹ್ವಾನಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಉಳಿದು ವಿಧಿ ನಡೆಸಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿದರು; ಪಿತೃಗಳು ಆಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಇತರರಿಗೆ, ನೀವು ಅಂಬರೀಷನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದ ದುರ್ವಾಸನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡಿರಿ ಎಂದನು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಇದಾವುದೂ ನೆನಪಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಗಳಿಕೆ ಅವಮಾನ ಎರಡರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವನು ಸಮಾನ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು.
ಕೃಷ್ಣದಾಸ ಲೋಲ್ಯ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇನ್ನೊಂದು ದಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಭವಾನಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧಕನಾದ ಕೃಷ್ಣದಾಸ ಲೋಲ್ಯ ಎಂಬ ಕವಿಗೆ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು; ಅವನು ರಾಮಾಯಣದ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದ ಮರಾಠಿ ರೂಪವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಏಕನಾಥನಲ್ಲಿ ಅಸೂಯೆ ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಅವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೊಗಳಿದರು. ಏಕನಾಥ, "ದೇವರ ಮಹಿಮೆ ಎಷ್ಟು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ್ದು," ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದನು.
ಒಂದು ದಿನ, ಮರುದಿನದ ಮೂರನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಾಯುತ್ತೀಯೆ, ಗ್ರಂಥ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೇವಿ ಕೃಷ್ಣದಾಸನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಅವನು ತಾನು ಬರೆದದ್ದನ್ನು ಏಕನಾಥನ ಬಳಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಕೇಳಿದನು. ಏಕನಾಥ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಓದಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು, ಆದರೆ ತನ್ನಿಂದ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದನು. "ನೀನೇ ಮುಗಿಸು." "ನಾಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಭಯ," ಎಂದನು ಕೃಷ್ಣದಾಸ. ಎಷ್ಟು ದಿನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಕೇಳಿದನು. "ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮೃತ್ಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದೂ ಇಲ್ಲ." ಅವನ ಸಾವಿನ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಏಕನಾಥ ಬಂದು ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೈಯಾಡಿಸಿ, ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ, "ಹನ್ನೊಂದು ದಿನ ಇವನನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಡ," ಎಂದನು. ಮೃತ್ಯು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತು.
ಕೃಷ್ಣದಾಸ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ದಿನ ಸತ್ತರೆ ತಾವು ಆ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ನಂಬುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು. ಹತ್ತನೆಯ ದಿನ ಗ್ರಂಥ ಮುಗಿಯಿತು. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಟ್ಟು, ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಏಕನಾಥನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ದಿನ ಸ್ನಾನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದನು; ಏಕನಾಥ ಬಂದನು, ಅವನು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಂಕಟವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು. "ನಾವು ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಸಂಚು ಮಾಡಿದಷ್ಟೂ ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ," ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮೊಳಗೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಗ್ರಹ
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಭಕ್ತನಾದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ನಗುಮುಖದ ವಿಠ್ಠಲನ ಲೋಹದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದನು. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ಶುಭ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭಗವಂತ ಅವನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. "ಪೈಠಣದಲ್ಲಿ ಏಕಾ ಜನಾರ್ದನ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಒಯ್ಯು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆ ನೀನು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತೀಯೆ." ಅವನು ಸಲಹೆ ಪಡೆದು, ಕಾದು, ಸತತ ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಅದೇ ಕನಸು ಕಂಡು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಪೈಠಣಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಕಾಣಿಕೆಯ ಆಸೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಿದರು, ಆದರೆ ಅವನು ಏಕನಾಥನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಉದ್ಧವನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಇಡೀ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಏಕನಾಥ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿದನು.
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಲವು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಊಟ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕನಾಥ ತನ್ನ ಅಂಗೈಯ ಮೇಲೆ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಮುದ್ದೆ ಇಟ್ಟು ವಿಗ್ರಹದ ಬಾಯಿಗೆ ಹಿಡಿದನು. "ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ನೀನು ಬೆಣ್ಣೆ ಕದ್ದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ತಿನ್ನು, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ." ವಿಗ್ರಹ ನಕ್ಕು, ನಾಲಿಗೆ ಚಾಚಿ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ನೆಕ್ಕಿತು.
ಪಾಂಡುರಂಗ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿಯರ ಮದುವೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಏಕನಾಥನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ಏಕನಾಥ ಕುರುಡರನ್ನು, ಕುಂಟರನ್ನು ಮತ್ತು ಬಡವರನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತೊಡಿಸಿ, ವರನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿ ವರನ ತಾಯಿಯಂತೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತ, ದೊಡ್ಡ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು. ಊರಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಧಿ ನಡೆಸಿದರು; ಅದರ ನಂತರ ಏಕನಾಥ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೂ ಅವನ ಊರಿಗೂ ಕೀರ್ತನೆ ಹಾಡಿ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದನು.
ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ
ಪಾಂಡುರಂಗನ ವಿಗ್ರಹ ಕೇಳದೆಯೇ ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದುದರಿಂದ, ತಾನು ಎಂದೂ ಪಂಢರಿಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಯಾತ್ರಿಕರ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು. ಅವರು ತಲುಪುವ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಗವಂತ ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ, ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಏಕನಾಥನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿನ ದೇವಾಲಯದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದ ಹಾಡಿಸಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ನಗರವನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಏಕನಾಥ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ಚಂದ್ರಭಾಗಾದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪುಂಡಲೀಕನ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಅನಂತರ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟು ನಿಂತ ಪಾಂಡುರಂಗನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡನು. ಗರುಡ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅರ್ಚಕರು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದರು.
ಒಬ್ಬ ಕೇಳುಗ ಅವನ ಮುತ್ತಜ್ಜ ಭಾನುದಾಸನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದನು; ಏಕನಾಥ ಹಾಡಿದನು. ವಿದ್ಯಾನಗರದ ರಾಜ ರಾಮ ಪಂಢರಿಗೆ ಬಂದು, ಭಗವಂತನನ್ನು ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲು ಬಯಸಿದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕೈಗೆ ದಾಟಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ರಾಜ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದನು, ಪಂಢರಿ ಜೀವವಿಲ್ಲದ ದೇಹದಂತಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಸಂತರು, ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ, ನಾಮದೇವ, ಮುಕ್ತಾಬಾಯಿ, ಕಬೀರ ಮತ್ತು ಇತರರು ಚಿಂತಿತರಾದರು; ಭಾನುದಾಸ ಭಗವಂತನನ್ನು ಮರಳಿ ತರುತ್ತೇನೆ ಎಂದನು. ಅವನು ವಿದ್ಯಾನಗರದಲ್ಲಿ ಬೀಗ ಹಾಕಿದ್ದ ದೇವಾಲಯ ತೆರೆದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಭಕ್ತರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದುದಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಗದರಿ, ಒಂದು ಅಭಂಗ ಹಾಡಿದನು; ನಾಳೆ ಬಂದು ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಭಗವಂತ ಅವನ ಕತ್ತಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ರತ್ನಗಳ ಹಾರ ಹಾಕಿದನು. ರಾಜನ ಜನ ಅವನನ್ನು ಕಳ್ಳನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಹೊಡೆದು, ಶೂಲಕ್ಕೇರಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಶೂಲ ಚಿಗುರಿ ಹೂ ಬಿಟ್ಟಿತು. ರಾಜ ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದನು. ಭಗವಂತ ರಾಜನಿಗೆ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಇರುವಂತೆ ಹೇಳಿ, ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿ, ಬಿದಿರಿನ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಢರಿಗೆ ಹೊತ್ತು ತರಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿ ಭಾನುದಾಸ ಅವನನ್ನು ಪದ್ಮತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ರೂಪ ತಾಳಿದನು, ಸಂತರು ಅವನನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತಂದರು. ತಾನು ಭಾನುದಾಸನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವನು ಭಾನುದಾಸನಿಗೆ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದನು.
ಏಕನಾಥ ಮುಗಿಸಿದಾಗ, ಸಂತರು ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಅವನೇ ಪಾಂಡುರಂಗ ಎಂದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವನಿಗೆ ಸಹಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಎದ್ದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ತಂದು, ಪೈಠಣಕ್ಕೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದನು; ಅಲ್ಲಿ ಜನ ಧ್ವಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು.
ಶ್ರೀಪಾದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಎತ್ತು
ಶ್ರೀಪಾದ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಸನ್ಯಾಸಿ ಪೈಠಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಆತ್ಮದ ಆರು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಏಕನಾಥನ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡಿದರು, ಕೆಲವರು ಹೊಗಳಿದರು. ಒಂದು ದಿನ ಅವನು ನದಿಯ ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಊದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕತ್ತೆಯ ಹೆಣಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಕ್ಕು, ಅವನು ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅವನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬುತ್ತೇವೆ ಎಂದರು. ಅವನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು, ಕತ್ತೆ ಮೈಕೊಡವಿ, ಹೂಂಕರಿಸಿ, ಎದ್ದು ನಿಂತಿತು. ಜನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಿದರು. ಮರಾಠಿ ಕೀರ್ತನೆ ಹಾಡುವ ಏಕನಾಥನಿಂದ ಇಂಥದ್ದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಲಾಗದು ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಈಗ ಹೇಳಿದರು.
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಏಕನಾಥ ಶ್ರೀಪಾದನಿಗೆ, ಇದು ಗಂಭೀರ ವಿಷಯ ಎಂದನು. "ಈ ಯುಗ ಕೆಟ್ಟದು. ರಾಜ ಮುಸ್ಲಿಂ. ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಹಾಕಿ ತನ್ನ ಸತ್ತವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಭೂತ ಭವಿಷ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ." ತನ್ನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹೂಳಬೇಕೆಂದು ಶ್ರೀಪಾದ ಕೇಳಿದನು, ಏಕನಾಥ ಒಪ್ಪಿದನು. ಕೆಲಸಗಾರರು ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿ ತೋಡಿದರು, ಶ್ರೀಪಾದ ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು, ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಏಕನಾಥನನ್ನು ಪಿಂಪಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. "ನೀನು ಇದನ್ನು ಸರಿಯಾದ ವಿಧಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ಹೂಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ. ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪ ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು." ಒಂದು ಅದ್ಭುತದಿಂದ ಮಾತ್ರ ತನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದರು: ದೇವಾಲಯದ ಕಲ್ಲಿನ ಎತ್ತು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಒಣ ಹುಲ್ಲು ತಿಂದರೆ. ಏಕನಾಥ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎತ್ತಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, "ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ಸನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ಅವನ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದೆ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇದನ್ನು ತಿನ್ನು." ಕಲ್ಲಿನ ಎತ್ತು ನಾಲಿಗೆ ಚಾಚಿ ಒಂದು ಹುಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟನ್ನು ತಿಂದಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಆರೋಪವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಮರುದಿನ ಅಲ್ಲಿ ಇರದಿದ್ದ ಬೇರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಾವು ಅದನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನೇ ಬೇಡಿದರು. ತೊಂದರೆಗೊಂಡ ಏಕನಾಥ ಎತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು, "ನೀನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು?" ಕಲ್ಲಿನ ಎತ್ತು ಎದ್ದು ನಿಂತು, ಓಡಿ, ನದಿಯ ಆಳವಾದ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಹಾರಿತು. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲೇ ಇದೆ. "ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ ಒಮ್ಮೆ ಕೋಣನಿಂದ ವೇದ ಪಠಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಅದೇ ರೀತಿ ಏಕನಾಥ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನಿಂದಲೂ ಆಗದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ," ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು.
ಆಳಂದಿ
ಒಮ್ಮೆ ಏಕನಾಥ ಉದ್ಧವನನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಆಳಂದಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಹೋದನು; ಜನರ ಗುಂಪು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋಯಿತು. ಇಂದ್ರಾಯಣಿ ನದಿಯ ಬಳಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ ಅವನಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಜಾನ ಮರದ ಬೇರುಗಳು ತನ್ನ ಕತ್ತನ್ನು ತಲುಪಿವೆ ಎಂದನು. ಏಕನಾಥ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಅಗೆದು, ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರನನ್ನು ಕಂಡು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಬೇರನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದನು. ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೀರ್ತನೆ ಹಾಡಿ, ಏಕಾದಶಿಯಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಊರು ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು, ಸಿಗಲು ಆಹಾರ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭಗವಂತ ಲಿಂಗಾಯತ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿ, ಅಂಗಡಿ ಹಾಕಿ, ತಾನು ಏಕನಾಥನ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ, ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವನು ಮರೆಯಾದನು. ಈಗ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣದ ಒಬ್ಬನಿಂದ ತಾವು ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದೆವು ಎಂದು ಯಾತ್ರಿಕರು ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು; ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು.
ಪೈಠಣಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿಯ ಪಠ್ಯವನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಕುಳಿತನು. ಪ್ರತಿ ಮಾಡುವವರು ಅದನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದ್ದರು; ಅದರ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಓದುವವರು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಏಕನಾಥ ಅದನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಉದ್ಧವ ಮತ್ತು ಕೇಶವ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ಕೇಳುಗರಾಗಿ, ಜನರಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದಿದನು. ಓದು ಮುಗಿದಾಗ, ಕೇಶವನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಭಗವಂತ ಹೊರಡಲು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದನು. "ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಕಳೆದೆ," ಎಂದನು, "ಆದರೆ ನನಗೆ ಮನೆಯ ಹಂಬಲ." ಏಕನಾಥ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ಕಾಣುವೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿದೆ ಎಂದನು. ಭಗವಂತ ಮರೆಯಾದನು, ಏಕನಾಥನ ದಯೆಯನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ತೀರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತನ್ನೊಳಗೇ ಯೋಚಿಸಿದನು.
ರಾಣ್ಯಾ ಮಹಾರ್
ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಣ್ಯಾ ಎಂಬ ಮಹಾರ್ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಊರಿನವರು ಅವನನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕೃತನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನೂ ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಕೀರ್ತನೆಗೂ ಬಂದು ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಕನಾಥ ನದಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಗುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ದೂರದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಕೃಷ್ಣ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವಿಶ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಏಕನಾಥ ಹಾಡಿದನು. ರಾಣ್ಯಾ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೂಗಿ ಕೇಳಿದನು: "ಭಗವಂತ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವಾದಾಗ, ಬಹಿಷ್ಕೃತನಾದ ನಾನು ಎಲ್ಲಿದ್ದೆ?" "ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ," ಎಂದನು ಏಕನಾಥ. ಆ ಮಾತುಗಳಿಂದ ರಾಣ್ಯಾನಿಗೆ ಭೇದಭಾವದ ಎಲ್ಲ ಅರಿವೂ ಹೋಯಿತು.
ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಹಾಕಲು ಬಯಸಿದಳು. ರಾಣ್ಯಾ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿ, ಜಾತಿಯಿಲ್ಲದವನಾದ ತನಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂದನು. ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು, "ನೀನು ಪ್ರೇಮಮಯ ಭಕ್ತ. ಕೃಷ್ಣ ಅದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ವೇದ ಬಲ್ಲ ಆದರೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪ್ರೀತಿಸುವ ಬಹಿಷ್ಕೃತನಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರಬಹುದು." ಮತ್ತು ಭಾಗವತದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಕೃತಿ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಬಹಿಷ್ಕೃತ, ಹನ್ನೆರಡು ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಭಗವಂತನಿಂದ ವಿಮುಖನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೋಪಗೊಂಡರು. ಆ ಶ್ಲೋಕ ವೇದದ್ದು, ಯಾವ ಬಹಿಷ್ಕೃತನಿಗೂ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ಏಕನಾಥ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದನು, ಆದರೆ ಅವನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಬಹಿಷ್ಕೃತನಾಗಬೇಕು ಎಂದರು. ಅವನು ಗೋದಾವರಿಯ ಆಳವಾದ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಇಳಿದು, ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಬೂದಿ ಕೊಡುವಾಗ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತನು. ದೂರದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕಂಡ ರಾಣ್ಯಾ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಸತ್ತರೂ ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಹೇಳಿದಳು. ಆದರೆ ರಾಣ್ಯಾ, "ಏಕನಾಥ ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರ. ನಾನು ಮತ್ತೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು. ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದನು; ಈ ಬಾರಿ ಏಕನಾಥ, "ಅಡುಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಕೂಡಲೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಬರುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು. ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಾವು ಅವನನ್ನು ಕೃತ್ಯದಲ್ಲೇ ಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂದರು.
ಅವರು ಗಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಹಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಾದರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರಾಣ್ಯಾ ಬಂದು ಕೇಳಿದನು, ಏಕನಾಥ, "ಹೋಗು, ನಾನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು. ಆಗ ಪಾಂಡುರಂಗ ಏಕನಾಥನ ರೂಪ ತಾಳಿ ರಾಣ್ಯಾನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಹೆಂಡತಿ ಅವನ ಪಾದ ತೊಳೆದಳು, ಹಣೆಗೆ ತಿಲಕ ಇಟ್ಟಳು, ಹಾರ ಹಾಕಿದಳು. ಗೂಢಚಾರರು ಅದನ್ನು ಕಂಡರು; ಕೆಲವರು ಏಕನಾಥನ ಮನೆಗೆ ಓಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಪಮಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು. ಅವರು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮಹಾರನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಮೂರನೆಯ ಜಾವದವರೆಗೆ ಅವರು ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಡಿ ಅವನನ್ನು ಎರಡೂ ಕಡೆ ಕಂಡರು. ರಾಣ್ಯಾನ ಹೆಂಡತಿ ಅವನಿಗೆ ಬಡಿಸಿದಳು; ಅವನು ಉಂಡನು, ಕುಡಿದನು, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. "ನಮಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ, ವಿದ್ಯೆಯಿರಲಿಲ್ಲ, ಜಾತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದಿರಿ," ಎಂದು ದಂಪತಿ ಹೇಳಿದರು. ಅವನು ಮರೆಯಾದನು. ಅವನು ಬಿಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಅವರು ಉಂಡರು. ಏಕನಾಥ ಯಾವುದೋ ಮಾಟದ ಮಂತ್ರ ಕಲಿತಿರಬೇಕು, ಭೂತರಾಜನ ಕೃಪೆ ಪಡೆದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು.
ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿ
ಊರಿನ ಒಬ್ಬ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಚಿನ್ನವಾಗಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಅವನ ಮಗ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿ ಸತ್ತರು; ಅವನು ದೀರ್ಘ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ನಂಬಲು ಅವನಿಗೆ ಯಾರೂ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ; ಕೊನೆಗೆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಏಕನಾಥ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ, "ಇದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು," ಎಂದನು. ಆ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ತಾಗಿಸಿದಾಗ ಕಬ್ಬಿಣ ಚಿನ್ನವಾಯಿತು. ಏಕನಾಥ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಆಸನದ ಕೆಳಗೆ ಎಸೆದು ಮರೆತನು; ಅವನಿಗೆ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಸಗಣಿ ಒಂದೇ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಆ ಮನುಷ್ಯ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಏಕನಾಥ ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಎರಡು ದಿನ ಕಾದನು. ಕೊನೆಗೆ ಕೇಳಿದನು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ನೆನಪಾಯಿತು, ಇಬ್ಬರೂ ಆಸನದ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದರು; ಕಲ್ಲು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪೂಜೆಯ ಹೂಗಳನ್ನು ಹದಿನೈದು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಕಲ್ಲು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿರಬೇಕು.
ಅವರು ಗೋದಾವರಿಗೆ ಹೋದರು; ಏಕನಾಥ ನೀರಿಗೆ ಇಳಿದು ಐದಾರು ಉಂಡೆಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದನು. "ನಿನ್ನದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೋ." ಆ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ತಾಗಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದನು; ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಗಳೇ. ಅವನಲ್ಲಿ ದುರಾಸೆ ಎದ್ದಿತು, ಆದರೆ ಏಕನಾಥ, "ನಿನ್ನದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೋ. ಉಳಿದವನ್ನು ನಾನು ಗಂಗೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು. ಅವನು ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸಿದನು; ಏಕನಾಥ ಉಳಿದವನ್ನು ನದಿಗೆ ಎಸೆದನು.
ಏಕನಾಥನ ದಿನ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಖಂಡ್ಯಾ
ಅವನು ಬೆಳಗಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಎದ್ದು, ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಾಂಡುರಂಗನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪುರಾಣ ಕೇಳಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಂದು, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಓದಿ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಏಕನಾಥನ ಸೇವೆಯನ್ನು ತಾನು ಎಂದಿಗೂ ತೀರಿಸಲಾರೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅನಿಸಿತು. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪ ತಾಳಿ, ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ಬಂದು, ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು, "ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ಕೂಲಿ ಬೇಡ, ಊಟ, ಒಂದು ಕಂಬಳಿ, ಒಂದು ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಸಹವಾಸ ಮಾತ್ರ." ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಶ್ರೀಖಂಡ್ಯಾ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ, ಊಟ ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸು ಎಂದನು. "ನಾನು ದುಡಿದದ್ದನ್ನೇ ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು. ಅವನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಕೋಲನ್ನು ಹೊತ್ತು, ದೊಡ್ಡ ಹೂಜಿಯನ್ನು ಗಂಗೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಿ, ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಿ, ಚಂದನ ತೇದು, ಹೂಮಾಲೆ ಕಟ್ಟಿ, ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಎಂಜಲನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಏಕನಾಥ "ಕೃಷ್ಣಾ!" ಎಂದು ಕರೆದಾಗ ಅವನು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಶ್ರೀಗಂಧ ತೇಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಊರಿನವರು ಅವನನ್ನು ಶ್ರೀಖಂಡ್ಯಾ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಅವನು ಅಡುಗೆಮನೆಗೂ ಹೋಗಿ ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಹುಕಾಲ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದ ದ್ವಾರಕೆಯ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು: "ಕೃಷ್ಣ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಪೈಠಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಬ್ಬ ಭಕ್ತನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀರು ಹೊರುವವನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ." ಅವನು ಏಕನಾಥನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದನು; ನದಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಶ್ರೀಖಂಡ್ಯಾ, "ನನಗೆ ಸಾಲ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಇವನು ಏಕೆ ಬಂದ? ರುಕ್ಮಿಣಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ," ಎಂದು ತನ್ನೊಳಗೇ ಗೊಣಗಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ತನ್ನ ಕಥೆ ಹೇಳಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿದನು. ಶ್ರೀಖಂಡ್ಯಾನನ್ನು ಕರೆಯಲು ಏಕನಾಥ ಉದ್ಧವನನ್ನು ಕರೆದನು. ಭಗವಂತ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಿಂದ, ಶಂಖ ಚಕ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳ, ಕಿರೀಟ ಧರಿಸಿ ಹೊರಬಂದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಲು ಓಡಿದನು. ಏಕನಾಥ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಅತ್ತನು: "ನಾನು ಭಗವಂತನನ್ನು ದಣಿಸಿದೆ." ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದನು, "ನಿನ್ನ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿ ಧನ್ಯ. ಮೊದಲು ನಾನು ವಿಠ್ಠಲನಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ನಿನ್ನ ಕೋರಸ್ ಮುನ್ನಡೆಸಿದೆ, ಅನಂತರ ಕೇಶವನಾಗಿ ನಿನ್ನ ಭಾಗವತ ಕೇಳಿದೆ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದ್ದೇನೆ, ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ." ಅನಂತರ ಅವನು ಮರೆಯಾದನು. ಏಕನಾಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, "ಕೃಷ್ಣ ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ, ನನಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸಿದವನು ನೀನು."
ನಾಲ್ವರು ಕಳ್ಳರು ಮತ್ತು ಕೋಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಳ್ಳ
ಒಮ್ಮೆ ಏಕನಾಥ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಾಲ್ವರು ಕಳ್ಳರು ನುಗ್ಗಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದರು. ಥಟ್ಟನೆ ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಕಾಣದಂತಾಯಿತು. ತಲೆ ಗುದ್ದಿಕೊಂಡರು, ಬಾಗಿಲು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. "ಇದು ದೇವರ ಕೋಪ," ಎಂದರು. "ಏಕನಾಥ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತ." ಅವರು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಲೆದಾಡಿ, ಕೊನೆಗೆ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಮರಳಿತು. ಅವರು ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು, "ನೀವು ದೊಡ್ಡ ಆಸೆಯಿಂದ ಬಂದಿರಿ. ಉದ್ದ ಮುಖ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಡಿ." ಅವನು ತನ್ನ ಭಂಡಾರದ ಕೋಣೆಯನ್ನು ತೆರೆದು, ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದನು. ಅವರು ನಾಚಿಕೊಂಡಾಗ ಅವನು ಉದ್ಧವ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿಸಿ, ಸ್ವತಃ ಬಡಿಸಿ, ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಕೊಟ್ಟು, ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನು. ಆ ದಿನದಿಂದ ಅವರು ಕಳ್ಳತನ ಬಿಟ್ಟು ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.
ಇನ್ನೊಂದು ರಾತ್ರಿ, ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ, ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದು, ಹೊಡೆತ ತಿಂದು, ಕೋಳದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯಲು ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮಹಾರ್, ಓಡಿಹೋಗಲೂ ಆಗದಷ್ಟು ದುರ್ಬಲನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದನು. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆ ಕೇಳಿ, ತೆವಳಿಕೊಂಡು ಏಕನಾಥನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು, ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು. ಕೀರ್ತನೆ ಮುಗಿದಾಗ ಏಕನಾಥ ಹೆಣದಂತಿದ್ದ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ಆ ಮನುಷ್ಯ ಕೈಯನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ಹಿಡಿದನು. ಏಕನಾಥ ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಏನಾದರೂ ಬೇಯಿಸಲು ಹೇಳಿದನು. ಅವಳು ಗೋಧಿ ಗಂಜಿಯನ್ನು ಹಾಲು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದಳು; ತುಂಬ ಬೇಗ ತಿಂದು ಸಾಯದಿರಲೆಂದು ಏಕನಾಥ ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿದನು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಕೈದಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಊರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಿಗೆ ಸುದ್ದಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಏಕನಾಥ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದವನನ್ನು ತಾನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹೇಳಿದನು. ಆ ಮನುಷ್ಯ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದು, ಶಕ್ತಿ ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಭಕ್ತನಾದನು.
ಕಳ್ಳನಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುವುದು ಮನೆಯನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದು ಕೆಲವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು. ಮರುದಿನ, ನದಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಆಲದ ಮರದಿಂದ ಒಂದು ಭೂತ ಹೊರಬಂತು. "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಬಂದೆ. ನೀನು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಿದ್ದೀಯೆ, ಕೈದಿಗೂ ಊಟ ಹಾಕಿದ್ದೀಯೆ. ಆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕೊಡು, ನಾನು ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತೇನೆ." "ನನಗೆ ಪಾಪವೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಪುಣ್ಯವೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ," ಎಂದನು ಏಕನಾಥ. "ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಕೇಳು." ಭೂತ ಕೈದಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಿದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿತು. ಏಕನಾಥ ಅದರ ಕೈಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿದನು; ಭೂತ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಗೊಣಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನ ಮೌನವಾದರು.
ಕಾಶಿಯ ಕರೆ
ಭಾನುದಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದಂತೆ ಏಕನಾಥ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಷಾಢ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಢರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಬರೆದನೂ: ಚತುಃಶ್ಲೋಕೀ ಭಾಗವತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಅನೇಕ ಅಭಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಪದಗಳು, ಹಸ್ತಾಮಲಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಶುಕಾಷ್ಟಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತ್ಮಸುಖ. ಭಕ್ತಿಯ ರಹಸ್ಯಗಳಿರುವ ಭಾಗವತದ ಮೇಲೆಯೇ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ಧವ ಗೀತೆಯಾದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸ್ಕಂಧದ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಬೇಕೆಂದು ಸಂತರು ಬೇಡಿದರು. ಅವನು ಆರಂಭಿಸಿ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಸಿದನು.
ಊರಿನ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಮಾಡಿ ಕಾಶಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಒಯ್ದು, ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾ ಘಾಟ್ನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದಿದನು. ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೈಲಿಗೆ ಬೆರಗಾದರು; ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದರೆ ಯಾರೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಓದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುವಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಅವನು ಕೆರಳಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕರೆತರಲಾಯಿತು; ಸನ್ಯಾಸಿ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಏಕನಾಥನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಪೈಠಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಬರೆದನು, ಮತ್ತು ಏಕನಾಥನಿಗೇ ಒಂದು ಪತ್ರ: "ಕೂಡಲೇ ಬಾ, ನಿನ್ನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ." ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರು ಅದನ್ನು ಪೈಠಣಕ್ಕೆ ತಂದರು.
ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. "ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯ ನನ್ನನ್ನು ನೆನೆದಿದ್ದಾನೆ," ಎಂದನು ಏಕನಾಥ. ಅವನು ಪೂಜೆ, ಓದು, ಬಡವರಿಗೆ ಊಟ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಾಗೀರಥಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನು, ಶಿಷ್ಯರು ಅವನನ್ನು ಮಠಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು; ಸನ್ಯಾಸಿ ತನ್ನ ಮುನ್ನೂರು ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಹೋಗಿ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ತಲಾ ಐದು ಏಟು ಕೊಡಿ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅವರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋದಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಏಕನಾಥನನ್ನು ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಕಂಡು ಕೈಮುಗಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಆಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಿದ ಮುಖ್ಯ ಸನ್ಯಾಸಿ ಕೆರಳಿ, ಮರಾಠಿ ಗ್ರಂಥದ ಲೇಖಕನನ್ನು ನೋಡಬಾರದೆಂದು ತೆರೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು, "ತೆರೆ ಏಕೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದಿರಿ? ನಾನು ಬಹುದೂರ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ, ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡರೆ ಅದನ್ನು ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ." ಆ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಕೋಪ ಹೋಯಿತು; ಅವನು ತೆರೆ ತೆಗೆಸಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಡನು.
ಅವನು ಅತ್ತನು, ಏಕನಾಥ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿದನು. ಅನಂತರ ಸನ್ಯಾಸಿ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕ ಓದಿ, "ಎಂಥ ಜ್ಞಾನ!" ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದನು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸ್ಕಂಧವನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಏಕನಾಥನನ್ನು ಕೇಳಿದರು, ಅವನು ಒಪ್ಪಿದನು. ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮುಗಿಯಿತು, ಮಠದಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮ ನಡೆಯಿತು.
ಆದರೆ ನಗರದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಡಿತರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರು. "ಭಾಗವತಕ್ಕೆ ಮರಾಠಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ! ವ್ಯಾಸ ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದಂತೆ ಇದನ್ನೂ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಬೇಕು." ಅವರು ಏಕನಾಥನಿಂದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಎಸೆದರು. ಭಾಗೀರಥಿ ರತ್ನದ ಕಡಗಗಳಿರುವ ತನ್ನ ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿದಳು. ಸನ್ಯಾಸಿ ಜಿಗಿದು ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟನು. "ಎಚ್ಚರಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ," ಎಂದು ಪಂಡಿತರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, "ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಹೋಗಿ." ಅವರು ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದರು. ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಏಳು ದಿನ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು. ಏಕನಾಥ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅದರ ಪಕ್ಕ ನಡೆದನು. ಎಂಟನೆಯ ದಿನ ಮಠದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಿ, ಐದನೆಯ ದಿನ ಗೋಪಾಲಕಾಲಾ ಮಾಡಿದನು; ಪಂಡಿತರು ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸ್ಕಂಧದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಏಕನಾಥ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆಯ ಬಳಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಅನಂತರ ಬೀಳ್ಕೊಂಡನು. ಸನ್ಯಾಸಿಗಳೂ ಪಂಡಿತರೂ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದು ಬಂದರು; ನಾಗರಿಕರು ಹಗಲೂ ರಾತ್ರಿ ಅವನ ನೆನಪನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರು.
ದಾಸೋಪಂತ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕರುಣೆಗಳು
ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ದಾಸೋಪಂತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು; ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಸಂತ; ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ; ಅಂಬಾ ಜೋಗಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ದಾಸೋಪಂತ ಅವನನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಹಣವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದನು; ಏಕನಾಥ ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. "ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಪೈಠಣಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ," ಎಂದನು. ದಾಸೋಪಂತ ಬಂದನು; ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು, ಏಕನಾಥ ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪಾಂಡುರಂಗ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು. ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಉಳಿದು, "ನಾನು ದತ್ತಾತ್ರೇಯನ ಆರಾಧಕ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಏಕನಾಥನನ್ನು ಕಂಡಂದಿನಿಂದ ನನಗೆ ದ್ವೈತವೇ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ," ಎಂದನು.
ಏಕನಾಥನ ದಯೆ ಅನೇಕರ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ನಗರದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಉಗುಳಿದನು, ಆ ಉಗುಳು ಏಕನಾಥನ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು; ಅವನಿಗೆ ಕೋಪವೇ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪೂಜಿಸಿ, ಊಟ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ತಟ್ಟೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನೆಗೆ ಒಯ್ದನು. ಅದು ದಿವ್ಯ ಆಹಾರ ಎಂದು ಆ ಮನುಷ್ಯ ಕಂಡು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟು ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದನು. "ನಾನು ಎಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ," ಎಂದನು ಏಕನಾಥ. "ತಪ್ಪು ನನ್ನದು. ನಿನ್ನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೇ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ."
ವೈಶಾಖದ ಒಂದು ಬಿಸಿಲಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಸುಡುವ ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡು, ಅವನನ್ನು ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿಯ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು. ಅವಳು ಮಹಾರ್ ಹೆಂಗಸು. ಏಕನಾಥ ಹುಡುಗನನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ಗಂಗೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಬಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನು. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಇದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತ್ರ್ಯಂಬಕದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದ ಕುಷ್ಠರೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ತ್ರ್ಯಂಬಕದ ಒಡೆಯ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ, "ಪೈಠಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಮಹಾರ್ ಹುಡುಗನನ್ನು ಹೊತ್ತಾಗ ಏಕನಾಥ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಅವನಲ್ಲಿ ಕೇಳು," ಎಂದನು. ಆ ಮನುಷ್ಯ ಕೇಳಿದನು. "ನಾನು ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು ಏಕನಾಥ ನಗುತ್ತ. "ಆ ಒಂದು ಕೃತ್ಯ ಮಾತ್ರ," ಎಂದನು ಕುಷ್ಠರೋಗಿ. ಏಕನಾಥ ಅವನ ಕೈಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿದನು, ಕುಷ್ಠ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತು.
ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸ್ಕಂಧವನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಗಂಗೆ ಸುಂದರ ಯುವತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಪ್ರತಿದಿನ ಅವನ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಬಂದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಅವಳು ನದಿಗೆ ಇಳಿದು ಮರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಅವರು ಬಂದು ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು, "ನೀವು ಸ್ವತಃ ಗೋದೆಯನ್ನೇ ಕಂಡಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಪಾಪ ಚೂರುಚೂರಾಯಿತು."
ಅವನ ಬಳಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೆರೆಯವನೊಬ್ಬ, ಎಂದೂ ಕೀರ್ತನೆಗೆ ಬರದ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ವಿಷ್ಣುಸಹಸ್ರನಾಮದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕೆಂದಷ್ಟೇ ಏಕನಾಥನಿಂದ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅವನು ಒಂದನ್ನು ಕಲಿತನು, ಅನಂತರ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ. ಜ್ವರದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯಮದೂತರು ಬಂದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ನೆನಪಾಗಿ ನಾಮಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ಯಮದೂತರು ಓಡಿಹೋದರು, ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಅವನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು.
ಅವನ ಕುಟುಂಬ
ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿ ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಗೋದುಬಾಯಿಯನ್ನು, ಅನಂತರ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಹರಿಯನ್ನು, ಅನಂತರ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗಳು ಗಂಗಾಬಾಯಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಗೋದುಬಾಯಿ ಚಿಂತೋಪಂತನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ, ಗಂಗಾಬಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಮದುವೆಯಾದರು; ಅವಳ ಮಗ ಪುಂಡಾಜಿ. ಹರಿ ಆರು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಹರಿಪಂಡಿತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು; ವಿದ್ವಾಂಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. "ಅವನ ತಂದೆ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ, ಹೆಂಗಸರೂ ಶೂದ್ರರೂ ಅವನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹರಿಪಂತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುರಾಣವನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದಿದ್ದಾನೆ." ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟು, ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಡುವೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾಚಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಕಾಶಿಗೆ ಹೊರಟು, ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಏಕನಾಥನ ಕಿರಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ರಘೋಬಾ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದನು. ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳ ಹಿಡಿದನು, ಗೋಪಾಲಕಾಲಾ ಅಭಿನಯಿಸಿದನು, ಏಕನಾಥನಿಂದಲೇ ಪವಿತ್ರ ಮಂತ್ರೋಪದೇಶ ಪಡೆದನು.
ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಮಗನ ನೆನಪಾಯಿತು. "ದೀಪದ ಕೆಳಗೆ ಕತ್ತಲೆ ಹೆಚ್ಚು," ಎಂದು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಕಾಶಿಗೆ ಹೋದನು. ಹರಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು, ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅವನಿಗೆ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲ, ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳು ಎಂದನು. ಏಕನಾಥ ಅವನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. "ನನ್ನ ವಯಸ್ಸು ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ನನ್ನ ನಿರ್ಗಮನದ ಸಮಯ ಹತ್ತಿರ." ಹರಿ ಎರಡು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದನು: ಏಕನಾಥ ಇತರರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು, ಮತ್ತು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಓದಬಾರದು. ಏಕನಾಥ ಒಪ್ಪಿದನು, ಅವರು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದರು.
ಕೀರ್ತನೆಗಳು ನಿಂತವು. ಹರಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಓದಿದನು, ಏಕನಾಥ ಕುಳಿತು ಕೇಳಿದನು. ಹೆಂಗಸರಿಗೂ ಶೂದ್ರರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಬರುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. "ನಮ್ಮ ಭಾಗ್ಯ ಹೋಯಿತು," ಎಂದರು ಜನ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧವೆ ಇದ್ದಳು; ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರೀಮಂತಳಾಗಿದ್ದ ಅವಳು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುವ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದಳು; ಗಂಡ ಸತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನೀರು ಹೊತ್ತು ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುವುದು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ್ದು ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅವಳು ಕೂಡಿಟ್ಟು, ತನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಅಡುಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಆ ಮನುಷ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ಹೋದಳು. ಹರಿ ಪುರಾಣ ಓದುತ್ತಿದ್ದನು; ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದನು: "ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ನಂತರ ತಂದೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಿಲ್ಲ." ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು, "ಅವಳ ಇಚ್ಛೆ ಈಡೇರಿಸು." ಹರಿ ಹೇಳಿದನು, "ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ." ಹರಿಯೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲಿ, ಇಬ್ಬರೂ ತಿನ್ನೋಣ ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಸೂಚಿಸಿದನು. ಗೌರವದಿಂದ ಹರಿ ಒಪ್ಪಿದನು.
ಮರುದಿನ ವಿಧವೆ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದಳು, ಹರಿ ಹೋಗಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದನು. ವಿದುರನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ಭಗವಂತನಂತೆ ಏಕನಾಥ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ ಬಂದನು. "ಇದರ ಭೋಕ್ತಾರ ಜನಾರ್ದನ" ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವಳ ಕೈಗೆ ನೀರು ಸುರಿದು, ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, ಯಾವುದನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸದೆ ಬಹಳ ರುಚಿಯಿಂದ ಊಟ ಮಾಡಿದನು; ಹರಿ ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಹಲ್ಲು ಕಡಿಯುತ್ತ ನೋಡಿ, "ಇದೇ ಅವನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ನನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಸುಡಲು ಬಿಟ್ಟ?" ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆದು ಊಟ ಮಾಡಿದನು. ಊಟದ ನಂತರ ವಿಧವೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಎರಡು ಎಲೆ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಏಕನಾಥ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹರಿ ತನ್ನ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ತಂದೆಯ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದಾಗ, ಇನ್ನೊಂದಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿದನು, ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು. ಅವನು ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತಿದನು, ಇನ್ನೂ ಅವು ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದನು. "ನಾನು ಆರು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣನಾದೆ, ನಿಮ್ಮ ಮಹತ್ವ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ದೇಶ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವಲ್ಲೆಲ್ಲ ಊಟ ಮಾಡಿ, ಮರಾಠಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದಿ." ವಿಧವೆ ಆ ಸಾವಿರ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಪೈಠಣದ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗೋದಾವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಳು. ಹರಿ ತಂದೆಯ ಭಕ್ತನಾಗಿ ಅವನ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು.
ಗವಬಾ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣ
ಒಬ್ಬ ಬಡ ಹಳ್ಳಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಮಗ ಮೂಕನಾಗಿದ್ದನು, "ಕೇಶವ ನಾರಾಯಣ" ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾರದವನು; ಅವನನ್ನು ಗವಬಾ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಒಂದು ದಿನ ಅವನು ಒಂದು ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ತಿಂದಿದ್ದ ಹಳಸಿದ ಹೋಳಿಗೆಯನ್ನು ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದನು, ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದಳು. ಆಮೇಲೆ ಅವಳಿಗೆ ಕನಿಕರವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಏಕನಾಥನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, "ಅವನಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ, ಮಾತನಾಡಲಾರ, ಆದರೆ ರುಚಿಕರ ಆಹಾರ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ," ಎಂದಳು. ಏಕನಾಥ ಅವನನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡನು, ಗಿರಿಜಾಬಾಯಿ ಅವನಿಗೆ ಊಟ ಕೊಟ್ಟಳು. ಒಂದು ದಿನ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕನಾಥ ಅವನಿಂದ ರಾಮನ ನಾಮ ಹೇಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. "ನನ್ನ ಹೆಸರೇನು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಹುಡುಗ "ಏಕನಾಥ" ಎಂದನು. ಏಕನಾಥ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಜಪಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ಜಪಮಾಲೆಗಾಗಿ ದಾರದಲ್ಲಿ ಗಂಟುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಆ ಮೂಕ ಹುಡುಗ ಆಡುವುದನ್ನು ಮರೆತು ದಿನವಿಡೀ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು. ಬೇರೆ ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ದಿನ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿಯ ಪತಿ ರಾಮನೇ ಏಕನಾಥನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು. "ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ಮರಾಠಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದು ಅದನ್ನು ಭಾವಾರ್ಥ ರಾಮಾಯಣ ಎಂದು ಕರೆ. ನಾನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ನಿನಗೆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಕಲಿಯುಗ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯು ನಿನ್ನ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿವೆ." ತನ್ನ ಜೀವನ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಸಂದೇಹ ಎಂದು ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು. "ನಿನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿ ಮಾಡು," ಎಂದನು ರಾಮ. ಏಕನಾಥ ಆರಂಭಿಸಿ, ಬಾಲಕಾಂಡ, ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ, ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ, ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಸುಂದರಕಾಂಡವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಅನಂತರ ಯುದ್ಧಕಾಂಡವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಲವತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನ ನಿರ್ಗಮನದ ಸಮಯ ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು. "ಕೃಷ್ಣದಾಸ ಬಂದಾಗ ನೀವು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಹನ್ನೊಂದು ದಿನ ತಡೆದಿರಿ. ಮತ್ತೆ ಮಾಡಿ," ಎಂದರು ಜನ. ಏಕನಾಥ ಹೇಳಿದನು, "ನನ್ನ ಕಾವ್ಯ ಮುಗಿಸಲು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಂಡಿಸುವುದು ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕಾಂಡವನ್ನು ಗವಬಾ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ." ಅವರು, "ಆ ಮೂಕ!" ಎಂದರು. ಏಕನಾಥ ಗವಬಾನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟು, ತನ್ನ ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, "ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವರ ನಿನಗೆ ಹಾದುಹೋಗಲಿ," ಎಂದನು. ಗವಬಾ ಕಾಗದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಏಕನಾಥನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಬರೆದನು. ಉಳಿದ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅವನು ಅನಂತರ ಮುಗಿಸಿದನು.
ನದಿ
ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿಯ ರಾತ್ರಿ, ಏಕನಾಥ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಿ, ಸಿಹಿ ಹಂಚಿ, "ನಾಳೆ ನಾನು ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ. ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ಗಂಗೆಗೆ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ," ಎಂದನು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು; ಅವನ ಕುಟುಂಬದವರು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗುವಷ್ಟಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಗೇಲಿಕಾರರು, "ಅವನಿಗೂ ಎಲ್ಲರಂತೆಯೇ ಸಾವಿನ ದಾರಿ. ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಜನರ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ," ಎಂದರು. ಭಕ್ತರು, "ನಿನ್ನ ಸಾವು ಇತರರ ಸಾವಿನಂತಿರದಿರಲಿ," ಎಂದರು. ಆಗ ಮೂರ್ಛೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಏಕನಾಥ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದವನಂತೆ ಎದ್ದು ಕುಳಿತನು, ಜನಸಮೂಹ "ಜಯ" ಎಂದು ಕೂಗಿತು.
ಅವನು ಉದ್ಧವನಲ್ಲಿ ನೀರು ಕೇಳಿ, ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಮಣ್ಣಿನ ತಿಲಕ ಇಟ್ಟು, ತುಳಸಿ ಮಾಲೆ ಹಾಕಿ, ಜನಾರ್ದನನ ನಾಮ ಹೇಳಿ, ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ವಿಠ್ಠಲನ ನಾಮ ಜಪಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು. ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಜನ ಹೂ ಮತ್ತು ಪುಡಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮೂಹ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು; ಆಕಾಶದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಹೂ ಸುರಿಸಿದರು. ಗೋದಾವರಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ ಹರಿಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಭಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ, ನಾಮದ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಡಿದನು. "ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದಯೆ ತೋರಿ. ನಿಮ್ಮ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ನಾನು ಈ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಮಾಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿದವನು."
ನೀನು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತೀಯಾ ಎಂದು ಯಾರೋ ಕೇಳಿದರು. ಅವನು ಒಂದು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ಧರ್ಮ ಕಳೆದುಹೋಗಿ ಅಧರ್ಮ ತಲೆ ಎತ್ತಿದಾಗ ನಾನು ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕು. ಹರಿ ಯಾವ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನೇ ನಾನೂ ತಾಳುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಭಕ್ತಿಯ ಗುರಿ. ದೇವರಿಗೂ ಅವನ ಭಕ್ತನಿಗೂ ಭೇದವಿದೆಯೇ? ಏಕಾ ಜನಾರ್ದನ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ನಾನು ವಿಶ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಭೇದ ಕಾಣುವವನು ಅತ್ಯಂತ ತುಚ್ಛನಿಗಿಂತಲೂ ತುಚ್ಛ." ಉದ್ಧವ ಅದನ್ನು ಬರೆದುಕೊಂಡನು.
ಅನಂತರ ಅವನು ಕೊನೆಯ ದೀಪಾರತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಡಿ, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಜನರಿಗೆ ಕೈಮುಗಿದು, "ನಿಮ್ಮ ಕರುಣೆಯ ಯೋಚನೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಇರಲಿ," ಎಂದನು. ನದಿಗೆ ಇಳಿದನು. ನೀರು ನಾಭಿಯವರೆಗೆ ಬಂದಾಗ ನಿಂತನು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹರಿಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿಸಿದನು; ಆ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲೇ ಅವನ ಪ್ರಾಣ ಹೊರಟಿತು; ದೇವತೆಗಳು ಹೂ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರು. ಜನ ದುಃಖಿಸಿ, ಅನಂತರ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಹೋದರು.
ಮರುದಿನ ಅವನ ಮಗ ಮತ್ತು ಜನ ಭಸ್ಮ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಂದರು. ಅದರಿಂದ ತುಳಸಿ ಗಿಡ ಚಿಗುರುವುದನ್ನೂ, ಎಳೆ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳ ಒಂದು ಎಳೆ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರವನ್ನೂ ಕಂಡರು. "ಅವನು ಅಶ್ವತ್ಥದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ," ಎಂದರು. ಅದರ ಸುತ್ತ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿ, ಏಕನಾಥನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಕಟ್ಟೆ ಒಡೆಯದಂತೆ ಆ ಮರ ಮೊದಲಿನಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ತಿಂಗಳ ಆರನೆಯ ದಿನ ಪೈಠಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಆಕರ ವಿವರಗಳು
- ಕೃತಿ
- Eknath: A Translation from the Bhaktalilamrita (The Poet-Saints of Maharashtra, No. 2)
- ಅನುವಾದಕರು
- Justin E. Abbott
- ಪ್ರಕಾಶಕರು
- Scottish Mission Industries Co., Ltd. (Orphanage Press), Poona
- ಆವೃತ್ತಿ
- 1927 (Poona)
- ಸ್ಕ್ಯಾನ್
- Internet Archive item Ekanath.Bhaktalilamrita, marked public domain; the same book is also held by the Digital Library of India (in.ernet.dli.2015.506109)
- ಭಾಗ
- Mahipati's Bhaktalilamrita, Chapters 13 to 24, the whole narrative of Eknath's life. The translator's notes and appendices are not retold; only his note on the disputed dates is used for the period
- ಸ್ಥಿತಿ
- Public domain in India: the Internet Archive marks the 1927 volume as public domain and the Digital Library of India lists it. Confirmation by the site owner pending.
- ಈ ಆವೃತ್ತಿ
- An abridged retelling, reviewed and approved by the site owner